Havacılık Kuralları

Havacılık sözleşmeleri ve sigortalama, kişisel haklar ve yasal sorumluluklar, SHT-İHA mevzuatı, lisanslandırma, kayıt-tescil, hava sahası kısıtlamaları, kaza raporlama, mahremiyet ve insan faktörü ele alınır.

Kazanımlar

• Havacılık sözleşmeleri kapsamındaki uygulamaları ve sigorta işlemlerini açıklar.
• Verilen izinler (uçuş, kullanım, ithalat) kapsamındaki kişisel hak ve sorumlulukları açıklar.
• SHT-İHA'nın amacını, kapsamını, dayanağını, terim ve kısaltmalarını açıklar.
• Azami kalkış ağırlığına göre İHA'ları sınıflandırır.
• İHA ithalat süreçlerini ve pilot lisanslandırma aşamalarını sıralar.
• İHA kayıt sistemini ve kayıt/tescil prosedürlerini sıralar.
• Hava sahası kısıtlamalarını ve uçuşa yasak bölge şartlarını açıklar.
• Kaza ve olaylardan sonra yapılması gerekenleri açıklar (SHGM'ye bildirim).
• Üçüncü şahısların mülkiyet haklarına ve özel hayatın gizliliğine saygı gösterir.
• Operasyon sahasına erişim usullerini açıklar.
• Yorgunluk, sosyal baskı ve stres etkenleriyle baş etme yollarını açıklar.
• Uçuşun başlangıcından sonuna kadar yürütülen operasyon süreçlerini sıralar.

Konular

Sözleşmeler, Uygulamalar ve Sigortalama

1944 tarihli Uluslararası Sivil Havacılık Anlaşması (Şikago Sözleşmesi) uluslararası sivil havacılığın temelidir ve Türkiye taraftır. Ulusal çerçeve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunudur. İHA operasyonunda üçüncü şahıslara verilebilecek zararlara karşı mali sorumluluk / sigorta konuları ilgili mevzuata göre değerlendirilir; ticari operasyonlarda bu konu özellikle önem taşır.

Kişisel Haklar ve Yasal Sorumluluklar

İHA pilotu; uçuşun emniyetli seyrinden, çevredeki diğer hava araçları ve yerdeki üçüncü şahısların güvenliğinden sorumludur. Uçuş izni, kullanım izni, ithalat izni ve kayıt sorumluluğu kişiye özgüdür. Kullanıcı (işletmeci) ile pilot aynı gerçek kişi ise her iki sıfata ilişkin yükümlülükler bu kişide birleşir.

SHT-İHA Mevzuatı

Amaç: Türk hava sahasında sivil İHA sistemlerinin ithali, satışı, ruhsatlandırılması, kayıt ve tescili, uçuşa elverişliliğinin sertifikalandırılması, kullanacak kişilerin nitelikleri ile ticari ve amatör operasyonların düzenlenmesi. Dayanak: 2920 sayılı Kanun, 6698 sayılı KVKK, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu, 7223 sayılı Ürün Güvenliği Kanunu. Kapsam dışı: devlet İHA'ları, münhasıran kapalı alan operasyonları, yere/platforma bağlı balonlar ve AFAD kapsamındaki afet operasyonları.

İHA Pilotu Lisanslandırma

Aşamalar: yetkili kuruluşta eğitim → sınav → başarı hâlinde diploma lisansı (KDM-ORG üzerinden) → operasyonel lisans başvurusu (KDM-ERP üzerinden). Uçuş yapabilmek için operasyonel lisans zorunludur; yalnızca diploma lisansı yetmez. Seviyeler: P0 (amatör, asgari 10 yaş), P1 (ticari, asgari 18 yaş), P2 (ileri/BVLOS, asgari 18 yaş ve asgari 3. sınıf sağlık sertifikası).

İHA Kayıt ve Tescil İşlemleri

Basit İHA hariç, İHA ile operasyon yapan tüm kullanıcılar İHATTYS üzerinden kullanıcı kaydı yapar. Tescil ayrı bir işlemdir: 120 metre yüksekliğin ve/veya 3.000 metre yatay uzaklığın ötesinde P2 lisansı ile yapılacak uçuşlarda İHA için tescil (SHY-7 kapsamında) zorunludur. Düşük irtifa/mesafe operasyonlarında kayıt yeterlidir. Kayıt sistemi; kullanıcı, cihaz ve uçuş izni gibi modülleri içerir.

Hava Sahası Kısıtlamaları ve Uçuşa Yasak Bölgeler

Türk hava sahası, İHATTYS haritasında yeşil, turuncu ve kırmızı bölgeler ile bunların dışında kalan sahalar olarak gösterilir. Yeşil bölge dışındaki tüm sahalar bu Talimat uygulamasında kısıtlanmış bölge sayılır. Havalimanı çevreleri, askerî alanlar, kritik tesisler ve mahremiyet açısından hassas bölgeler özel kurallara tabidir. Uçuş öncesi bölge durumu ve NOTAM kontrol edilir.

Kaza ve Olay Raporlama

İHA kaza ve ciddi olaylarının bildirimi, araştırılması ve incelenmesi ilgili sivil havacılık kaza-inceleme mevzuatı çerçevesinde yürütülür ve SHGM'ye bildirilir. Kontrol bağlantısı kaybı veya acil durumda pilot durumu derhâl bildirmekle yükümlüdür; olayın koşulları, saati ve alınan tedbirler kayıt altına alınır. Olay gizlenmez.

Özel Hayatın Gizliliği ve Mahremiyeti

Kamera taşıyan İHA ile toplanan kişi görüntüleri 6698 sayılı KVKK kapsamındadır. Görüntülerin nasıl toplandığı, nerede saklandığı, kimlerle paylaşıldığı ve hangi amaçla kullanıldığı ayrı ayrı değerlendirilir. Özel alanların (bahçe, teras, pencere içi) izinsiz görüntülenmesi mahremiyet ihlalidir ve kısıtlanmış bölge gerekçelerinden biridir.

Operasyon Sahasına Erişim

Pilot; kendisine izin verilen operasyon sahasına kolluk kuvvetlerinin ve diğer denetçilerin erişimine kolaylık sağlar. Saha güvenliğini yönetir, üçüncü şahısların kalkış-iniş bölgesine ve uçuş güzergâhına erişimini engeller.

Operasyonda İnsan Faktörü

Yorgunluk ve dikkat eksikliği tepki süresini uzatır ve adım atlamaya yol açar. Sosyal baskı ("hemen uç, izin sonra"), stres ve aşırı özgüven karar kalitesini bozar. En etkili önlemler: yeterli dinlenme, yazılı kontrol listesi kullanımı, gerçekçi zaman planı ve gerektiğinde "bugün uçmuyorum" diyebilme.

Uçuş Öncesi / Sırası / Sonrası Süreçler

Öncesi: amaç, bölge ve izin kontrolü, hava değerlendirmesi, cihaz ve batarya kontrolü, uçuş planı ve acil durum senaryosu. Sırası: görsel temas, irtifa/mesafe sınırlarına uyum (120 m / 3.000 m), trafik ve çevre gözlemi, batarya payının izlenmesi. Sonrası: hasar kontrolü, verilerin yedeklenmesi, uçuş kaydı ve olay raporlama.