Sık Sorulan Sorular
İHA kaydı, lisans, izin, ithalat ve operasyon hakkında sık sorulan sorular ve cevapları.
Başlangıç
Drone aldım, ilk ne yapmalıyım?
Doğrudan uçmayın. Sırasıyla: (1) cihazın azami kalkış kütlesine göre sınıfını belirleyin (Basit İHA / M0–M3), (2) Basit İHA değilse İHATTYS üzerinden kullanıcı kaydınızı yapın, (3) yapacağınız operasyon için gereken pilot lisansını (P0/P1/P2) değerlendirin, (4) uçmak istediğiniz bölgenin durumunu (yeşil/turuncu/kırmızı) kontrol edin, (5) izin gerekiyorsa başvurun. Ardından açık, boş bir alanda alışma uçuşu yapın.
Basit İHA (oyuncak) nedir, ben bu kapsamda mıyım?
Basit İHA; tasarımı gereği yatayda 10 m yarıçaplı ve dikeyde 20 m (60 ft) silindirik uçuş zarfını aşamayan ve M0 özelliklerini aşmayan İHA'dır. Bu araçlar pilot lisansı, kayıt, tescil ve ithal uygunluk izninden muaftır ve kırmızı bölgelere giremez. Cihazınız bu zarfı aşabiliyorsa Basit İHA değildir; 500 gramın altında bile olsa M0 hükümlerine tabidir.
Sadece hobi için uçacağım, yine de kurallara tabi miyim?
Evet. Hobi kullanımı da (Basit İHA hariç) kullanıcı kaydına, bölge kurallarına, irtifa/mesafe sınırlarına (P0 için 120 m ve 3.000 m) ve güvenlik yükümlülüklerine tabidir. Ticari olmayan görerek uçuşlar asgari P0 lisansı kapsamındadır.
250 gram altındaki dronlar serbest mi?
Türkiye mevzuatında muafiyet ölçütü "250 gram" değil, "Basit İHA" tanımıdır (10 m / 20 m uçuş zarfı + M0 sınırları). Bu tanımı karşılamayan, 500 gramın altındaki İHA'lar M0 hükümlerine tabidir; kullanıcı kaydı ve uzaktan tanımlama gerekebilir.
Kayıt ve tescil
Nasıl kayıt olurum?
Kayıt, İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) üzerinden yapılan bir kullanıcı kaydıdır. Kimlik ve iletişim bilgileri, İHA marka/model/seri numarası, azami kalkış kütlesi ve sınıf bilgisi girilir; gerekli belgeler yüklenir. İthal cihazlarda ithal uygunluk yazısı da istenir. Sistem dışı (dilekçe vb.) başvurular dikkate alınmaz.
Kayıt ile tescil aynı şey mi?
Hayır. Kayıt (kullanıcı kaydı) Basit İHA hariç herkes için zorunludur. Tescil ise ayrı bir işlemdir: 120 metre yüksekliğin ve/veya 3.000 metre yatay uzaklığın ötesinde P2 lisansı ile yapılacak uçuşlarda İHA için tescil (SHY-7 kapsamında) zorunludur; bu araçların hava trafik hizmeti alabilmesi için tescil numarası şarttır.
Elimdeki eski dronu ne zamana kadar kaydettirmeliyim?
Talimatın yürürlüğe girdiği tarihte kullanımda olan İHA'lar için kayıt yükümlülüğü 31/07/2027 tarihine kadar yerine getirilmelidir. Bu tarihten sonra edinilen İHA'larda kayıt yükümlülüğü, aracın edinildiği tarihten itibaren doğar.
İkinci el drone aldım, önceki sahibin kaydı yeterli mi?
Hayır. Cihazın sahiplik ve kayıt bilgileri yeni kullanıcıya güncellenmelidir. Operasyon sorumluluğu, uçuşu fiilen yapan pilot ve kullanıcıdadır; kayıt başkasına devredilerek kullanılamaz.
Uzaktan tanımlama (Remote ID) zorunlu mu?
Basit İHA hariç, kayıt yükümlülüğüne tabi tüm İHA'ların uzaktan tanımlama sistemine sahip olması zorunludur. Bu sistem, uçuş sırasında İHA'nın kimlik, konum ve durum bilgilerini yayınlar.
Lisans ve eğitim
Hangi lisansa ihtiyacım var (P0 / P1 / P2)?
P0: ticari olmayan, görerek (VLOS) ve gündüz operasyonlar (azami 120 m / 3.000 m), asgari 10 yaş. P1: ticari görerek operasyonlar, uygun donanımla gece, asgari 18 yaş. P2: görüş hattı dışı (BVLOS), otonom, kalabalık/insan üstü uçuş, kargo/yolcu ve tehlikeli madde taşımacılığı; asgari 3. sınıf sağlık sertifikası, asgari 18 yaş.
Lisans nasıl alınır?
İlgili seviye için SHGM'ce belirlenen eğitimi yetkili kuruluşta tamamlayıp sınavda başarılı olursunuz. Adına KDM-ORG üzerinden diploma lisansı düzenlenir. Uçuş yapabilmek için ayrıca KDM-ERP üzerinden operasyonel lisans alınması zorunludur; yalnızca diploma lisansı uçuş yetkisi vermez.
Elimde eski İHA1 / İHA2 sertifikası var, ne olacak?
Geçiş planına göre: İHA0 sertifikası sahiplerinin intibakı P0 intibak eğitimi ile sağlanır; İHA1 sertifikaları P1 lisansına, İHA2 ve İHA3 lisansları P2 lisansına dönüştürülür. Kazanılmış haklar korunur; uçuş tecrübesi kredilendirilir. İntibak eğitimleri 31/07/2027'ye kadar tamamlanmalıdır.
Çocuğum drone uçurabilir mi?
P0 lisansı gerektiren operasyonlar için asgari yaş 10'dur. P1 ve P2 için 18 yaşın doldurulmuş olması gerekir. Basit İHA için lisans aranmaz.
P0 / P1 için sağlık raporu gerekiyor mu?
Hayır. P0 ve P1 için sağlık raporu istenmez; göreve elverişlilik öz-beyanı KDM-ERP üzerinden elektronik olarak verilir. P2 için ise asgari 3. sınıf sağlık sertifikası zorunludur.
İzin ve bölge
Her yerde drone uçurabilir miyim?
Hayır. Türk hava sahası İHATTYS haritasında yeşil, turuncu ve kırmızı bölgeler ile bunların dışında kalan sahalar olarak gösterilir. Yeşil bölge dışındaki tüm sahalar kısıtlanmış bölge sayılır ve uçuş izne tabidir. Uçuştan önce bölge durumunu ve NOTAM'ı kontrol edin.
Uçuş izni nasıl alınır?
Başvuru İHATTYS üzerinden yapılır. Yeşil/turuncu/kırmızı bölge dışındaki sahalarda: sahanın bulunduğu yerin mülki idare amirinin (vali/kaymakam) uygunluğu alınır, gerekli kurumlarla koordinasyon sağlanır ve SHGM karar verir. Kırmızı bölgede: sahayı kapatan kurumun uygunluğu + SHGM izni + NOTAM gerekir. İzin verilen saha, süresince haritada turuncu bölge olarak yayımlanır. (Ayrıntı için uygulamadaki "Prosedürler" bölümüne bakın.)
Kırmızı bölgede uçabilir miyim?
Yalnızca izinle. İzin; sahayı kapatan kurumun (ve gerekli hâllerde Cumhurbaşkanlığının) uygunluğu, SHGM izni ve NOTAM ile verilir. İlgili kurum uygunluk vermezse izin verilmez. Basit İHA kırmızı bölgeye hiç giremez.
Yeşil bölgede izin gerekmiyor mu?
Yeşil bölgede, belirlenen irtifa ve şartlar altında sistem üzerinden operasyonel izne gerek yoktur. Yine de uçuş öncesinde güncel bölge durumunu ve trafik bilgisini kontrol etmek, kütle sınıfı ve lisans sınırlarına uymak gerekir.
"İzni sonra hallederim" olur mu?
Hayır. Gerekli izinler operasyon öncesinde tamamlanır. İzin gelmeden uçuş yapılmaz; izinsiz uçuş idari yaptırımlara (lisans askısı/iptali, idari para cezası) yol açabilir.
Cihaz ve ithalat
Yurt dışından drone getirdim, ne yapmalıyım?
İthal veya bireysel yollarla yurt dışından getirilen İHA'larda da: (1) GTİP kapsamında SHGM'den ithal uygunluk yazısı alınması (marka, model, seri no, AKK, sınıf belirtilerek), (2) uyum yazılım modülünün ilgili modele gömülü ve entegre olması, (3) yazılım sertifikasyonunun alınmış olması gerekir. Bu şartlar sağlanmadıkça araç kayıt işlemlerine konu edilemez ve Türk hava sahasında uçurulamaz.
Yabancı tescilli bir İHA ile Türkiye'de uçabilir miyim?
Yalnızca İHATTYS ile uyumlu ise. Uyumlu olmayan yabancı tescilli İHA Türk hava sahasında işletilemez; bu araçlarla yapılan operasyonlar izinsiz kullanım kapsamında değerlendirilir. Yabancı pilot lisanslarının tanınması uluslararası antlaşmalar çerçevesinde SHGM'ce değerlendirilir ve fark (intibak) eğitimi gerekir.
Cihazımın "yazılım sertifikasyonu" yok, ne olur?
Basit İHA hariç tüm İHA'ların uçuş kontrol ve kontrol istasyonu yazılımlarının SHGM yazılım sertifikasyonuna sahip olması zorunludur. Mevcut cihazlar için 31/07/2027'ye kadar dönüşüm süresi tanınır; kullanıcı bu süre içinde başvurusunu yapmalıdır. Süre sonunda sertifikasyonu olmayan İHA işletilemez.
Cihazımı yeni düzene nasıl uyarlarım?
Kayıt, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama (geofence), uyum yazılım modülü, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonu gerekliliklerine uygun hâle getirmek için aracı edindiğiniz imalatçı, ithalatçı veya dağıtıcı ile iletişime geçin. Dönüşüm 31/07/2027'ye kadar tamamlanmalıdır.
Operasyon ve güvenlik
Azami ne kadar yükseğe çıkabilirim?
P0 ve P1 için azami uçuş yüksekliği 120 metre, görüş/yatay uzaklık sınırı 3.000 metredir. P2 kapsamında 120 metrenin üzeri yalnızca ilgili kurumlarla koordinasyon, SHGM izni ve NOTAM ile mümkündür. Basit İHA en fazla 20 m (60 ft) yükseklik ve 10 m yatay yarıçapla sınırlıdır.
Uçuş sırasında bağlantı koparsa ne olur?
İHA sistemleri; kontrol bağlantısı koptuğunda meskûn mahaller üzerinden geçmeyecek şekilde önceden belirlenmiş bir kurtarma alanına otomatik gidiş veya uçuş sonlandırma kabiliyetine sahip olmalıdır. Pilot durumu, varsa SHGM'ce belirlenen mercilere derhâl bildirir ve olayı kayıt altına alır.
Kaza yaptım, ne yapmalıyım?
Önce güvenliği sağlayın (düşen cihaza yaklaşırken batarya hasarı/yangın riskine dikkat). Olayın koşullarını, saatini, yerini ve aldığınız tedbirleri kayıt altına alın; olay gizlenmez. Teknik arıza, kaza ve ciddi olaylar için SHGM'nin Operasyon / Teknik / Hava Trafik Olay Raporlama Formları doldurulup reporting@shgm.gov.tr adresine gönderilir; büyük çaplı kaza ve ciddi olaylar ayrıca Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığına (UEİM) bildirilir. Adım adım rapor içeriği için uygulamadaki "Prosedürler > Kaza ve Olay Bildirimi" bölümüne bakın.
İnsanların üzerinden uçabilir miyim?
Kişilerin üzerinden uçmak ciddi risktir ve genellikle yapılmaz. Kalabalık ve insan üstü uçuş yüksek riskli operasyondur ve P2 lisansı kapsamındadır; ayrıca izin gerekebilir. Aksi hâlde güzergâh insanlardan uzak planlanır.
Kurallara uymazsam ne olur?
Kurallara aykırılıkta SHY-İPC kapsamında idari para cezası uygulanır. Uçuş disiplinsizliğinde pilot lisansı kusur derecesine göre bir aydan iki yıla kadar askıya alınır; askı bitiminden itibaren üç yıl içinde benzer ihlalin tekrarında lisans iptal edilir ve beş yıl yeniden lisans düzenlenmez.
Kazayı / ciddi olayı nereye ve nasıl bildiririm?
İki kanal vardır. (1) SHGM: teknik arıza, kaza ve ciddi olaylar için Operasyon / Teknik / Hava Trafik Olay Raporlama Formları doldurulup reporting@shgm.gov.tr adresine gönderilir. (2) Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı (UEİM): büyük çaplı hava aracı kazaları ve ciddi olaylar için "Hava Aracı Kaza / Ciddi Olay Bildirim Formu" doldurulup e-posta (hava.ulasimemniyeti@uab.gov.tr), faks (0312-229 72 89) veya posta ile UEİM'e iletilir; bildirim sayfası ulasimemniyeti.uab.gov.tr/kaza-bildirimi. Formlar için uygulamadaki "Formlar" bölümüne, rapor içeriği için "Prosedürler > Kaza ve Olay Bildirimi" bölümüne bakın.
P2 operasyonunda uçuş bildirimi nasıl yapılır?
P2 kapsamında her operasyon öncesinde İHATTYS üzerinden uçuş bildirimi yapılır; bildirimde planlanan güzergâh veya operasyon alanı koordinatları, irtifa, başlangıç ve tahmini bitiş saati yer alır. Operasyon sonunda uçuş gerçekleşme kaydı sistem üzerinden tamamlanır.
Kişisel veri
Drone ile çektiğim görüntülerde kişiler varsa ne yapmalıyım?
İHA ile toplanan kişi görüntüleri 6698 sayılı KVKK çerçevesinde değerlendirilir. Görüntülerin nasıl toplandığı, nerede saklandığı, kimlerle paylaşıldığı ve hangi amaçla kullanıldığı önemlidir. Veri amaçla sınırlı ve gerekli süre kadar saklanır; gerekmeyen kişisel veriler (yüz, plaka) maskelenir; paylaşımda amaç ve hukuki sebep gözden geçirilir.
Komşumun bahçesini çekebilir miyim?
Hayır. Özel alanların (bahçe, teras, pencere içi) izinsiz görüntülenmesi gizlilik ihlalidir. Mahremiyet, İHA operasyonlarının kısıtlanma gerekçelerinden biridir. Yalnızca işe konu alanı çekin.
Hava koşulları
Rüzgârlı havada drone uçurabilir miyim, sınır nedir?
Sınır cihazın kullanma kılavuzunda yazan rüzgâr dayanımıdır; genel bir kural olarak sürekli rüzgâr yaklaşık 20 km/s (5-6 m/s) altındaysa çoğu küçük İHA rahat uçar, 20-38 km/s arası yalnızca güçlü cihaz ve deneyimli pilot içindir, ~39 km/s (Beaufort 6) ve üzerinde uçulmaz çünkü İHA rüzgâra karşı ilerleyemeyip sürüklenir. Hamleli (gust) rüzgârda ortalama düşük olsa bile ani ivmelenmeler risklidir: hamle değeri ortalamadan 15 km/s fazlaysa uçuşu erteleyin. Dönüşü (RTH) her zaman rüzgâra karşı ve erken planlayın.
Yağmurda veya karda drone uçurmak sakıncalı mı?
Cihaz üretici tarafından su/toz korumalı (IP dereceli) olarak belirtilmedikçe yağmur, çisenti, ıslak kar ve sulusepkende uçmayın. Nem motorlara ve elektroniğe girerek pusula/barometre sapmasına, kısa devreye ve kontrol kaybına yol açar; lens damlalanır. 0 derece civarında nem veya yağış varsa pervanelerde buzlanma olur, bu itki kaybı ve düşüş demektir. Zorunlu bir çekim varsa uçuşu erteleyin; hafif ve kuru karda çok kısa uçup iniş sonrası cihazı kurutun.
Sisli veya puslu havada uçmak neden kural dışı sayılır?
İHA operasyonlarının temel şartı görerek uçuştur (VLOS): İHA'yı her an çıplak gözle görüp yönelimini ayırt edebilmeniz gerekir. Sis, pus, yoğun duman veya alçak bulut bunu engellediği anda uçuş kural dışıdır; kamera görüntüsüne bakarak "görüyorum" demek VLOS sayılmaz. Ayrıca sis irtifada yerdekinden daha yoğun olabilir. Görüş netleşene kadar bekleyin.
Soğuk havada bataryaya ve drona ne olur, kışın nelere dikkat etmeliyim?
LiPo/Li-ion bataryalar soğukta kapasite ve gerilim kaybeder; bu, uçuş sırasında ani güç düşmesi ve beklenmedik iniş riski demektir. 0 derecenin altında %10-20 menzil kaybı olağandır, -10 derecenin altında uçmaktan kaçının. Önlemler: bataryayı 15-20 derecede sıcak taşıyın, taktıktan sonra 1-2 dakika hover ile ısıtın, uçuşu kısa tutun ve %30 seviyesinde inin. Gimbal ve kumanda ekranı da soğukta yavaşlar.
Çok sıcak havada uçarken nelere dikkat etmeliyim?
35-40 derece ve üzerinde motorlar, ESC ve batarya çabuk aşırı ısınır; sıcak havada şarj sonrası batarya şişme riski artar. Seyrek (sıcak) hava kaldırma kuvvetini düşürür, yük taşıyorsanız bu kritik olur; yüksek rakımlı sahalarda etki daha belirgindir. Cihazı ve bataryaları gölgede bekletin, uçuşları kısa tutup arka arkaya uçmayın, sıcaklık uyarısı gelirse hemen inin, mümkünse günün serin saatine erteleyin.
Gök gürültülü / şimşekli havada uçmak neden çok tehlikeli?
Gök gürültülü fırtına (CB bulutu) ani şiddetli iniş rüzgârı (downburst), dolu, yıldırım ve şiddetli türbülans getirir; bunların hepsi İHA için kontrol kaybı veya fiziksel hasar demektir. Fırtına hattı görünür şekilde büyüyorsa veya 15-20 km'ye yaklaştıysa uçmayın, uçuştaysanız hemen inip ekipmanı toplayın. Hızla büyüyen kümülüs, örs bulutu, ani sıcaklık düşüşü ve rüzgâr yönü değişimi fırtınanın yaklaştığının işaretidir.
Uçuş öncesi hava durumunu nereden ve neye bakarak kontrol etmeliyim?
En az üç kaynağa bakın: (1) yerel saatlik tahmin — rüzgâr hızı ve hamle (gust), yağış olasılığı, bulut tabanı, sıcaklık ve çiy noktası; (2) yakın havaalanının METAR/TAF raporu — görüş, bulut yüksekliği (BKN/OVC), rüzgâr, CB/TS uyarısı (CAVOK iyi işarettir); (3) yağış/yıldırım radarı — sağanak hattının yönü ve hızı. Bunlara ek olarak sahada gökyüzünü gözleyin. Gözlemlediğiniz havayı Pilot Panelim > Uçuş Günlüğü'ne kaydederseniz zamanla kendi sahanızın sınırlarını görürsünüz.
Yerde rüzgâr az ama drone yukarıda zorlanıyor, sebebi ne?
Rüzgâr irtifa arttıkça güçlenir çünkü yere yakın sürtünme rüzgârı yavaşlatır. Yerde 20 km/s ölçtüğünüz rüzgâr 100 metrede 30-40 km/s olabilir. Bu yüzden yer ölçümünüz cihazın sınırına yakınsa yukarıda sınırı çoktan aşmış olursunuz. Ayrıca bina, ağaç ve tepe arkasında türbülans ve çökme akımı oluşur; engellere yakın uçarken ani irtifa kayıpları yaşanabilir.
Yüksek nem ve yoğuşma (çiy) drone için sorun mu?
Evet, özellikle sıcaklık çiy noktasına yakınsa. Serin ortamda duran cihazı sıcak-nemli havaya çıkarınca elektronik yüzeylerde terleme (yoğuşma) olur ve kısa devre riski doğar. Cihazı kullanacağınız ortama birkaç dakika alıştırın, kapalı bir yerden açığa çıkarır çıkarmaz hemen uçmayın. Çiy noktası ile hava sıcaklığı çok yakınsa sis/buzlanma da olasıdır.
Mevzuatta "şu kadar km/s rüzgârda uçulmaz" diye bir sınır var mı?
Hayır. SHT-İHA hava koşulları için tek tek sayısal eşik koymaz; bunun yerine emniyetli operasyon ve görerek uçuş (VLOS) yükümlülüğü getirir. Yani sis/yağış/karanlık İHA'yı gözle takip etmenizi engelliyorsa uçuş zaten kural dışıdır. Uçuşun emniyetinden uzaktan pilot sorumludur ve "hava bozdu" bir mazeret değildir. Sayısal sınır cihazın üretici kılavuzundaki rüzgâr/sıcaklık/nem değerleridir ve bu değerler de bağlayıcıdır.